de coach: zijn eigen instrument?

Alle coaches bij de Coaching Academy worden opgeleid vanuit het principe dat de professionele coach zijn eigen instrument is. Dit betekent enerzijds dat hij dit instrument gedurende de opleiding buitengewoon goed moet leren kennen en virtuoos moet leren bespelen. Anderzijds betekent het dat hij geen andere instrumenten, gereedschappen, methodieken etc. nódig heeft. Hij is immers zélf het instrument.

met lege handen ...

Aspirant coaches die zich bij ons op de opleiding komen oriënteren ervaren dit uitgangspunt veelal als uiterst ongemakkelijk. Het liefst krijgen zij tijdens de opleiding zoveel mogelijk verschillende methodieken, modellen en technieken aangereikt. Zij hebben het gevoel dat zij dat nodig hebben om “straks” beslagen ten ijs te komen. Veel coaches ontlenen letterlijk en figuurlijk houvast aan de gereedschapskist (of de instrumententas) die zij stevig in de hand klemmen. Het is een oncomfortabele gedachte dat zij - als ze bij ons worden opgeleid - “straks” helemaal en uitsluitend op zichzelf zijn aangewezen als het enige instrument dat zij ter beschikking hebben.

Bovendien gaan veel coaches ervan uit dat zo’n instrumententas - die archetypisch bij de figuur van de ervaren wijze huisarts hoort - op hun potentiële cliënten een geruststellend effect zal hebben. De instrumententas straalt mogelijk kundigheid uit. De onbewuste associatie van cliënt of opdrachtgever met de onbetwiste autoriteit van een huisarts zou commercieel wel eens aantrekkelijk kunnen zijn!

Desondanks (en commercieel misschien niet zo slim) koesteren wij  het dierbare principe van de coach die zijn eigen en enige instrument is. Daarbij zijn we onder andere schatplichtig aan Carl Rogers, Carl Jung, Levinas en Buber. (zie hieronder)

authenticiteit

Carl Rogers concludeerde op basis van zijn jarenlange ervaring dat met name de kwaliteit van de relatie tussen de therapeut en de cliënt van significante invloed is op het succes van de therapie. Geen van de door hem onderzochte methodieken of therapieën bleek aantoonbaar succesvoller en beter dan een ander en geen daarvan bleek aanwijsbaar als significant effectief.  De therapeut moest dus - om succesvol te zijn - met name werken aan zijn eigen vermogen om vanuit zichzelf (het gaat met name om de begrippen authenticiteit, respect en empathie) een kwalitatieve ontmoeting met zijn cliënt vorm te geven.

Jij (Du)

Buber beschrijft in zijn belangrijke wijsgerige werk “Ich und Du” hoe een mens - ook een “gezonde” mens - altijd “de ander” (Du) nodig heeft om zich te kunnen ontwikkelen; sterker nog om zichzelf te “vinden”, zichzelf te kunnen worden en zijn. ‘Ich werde an Du’ zegt Buber of zoals Loek Oudeman het placht te zeggen “ik ontwikkel mij aan de ander”. Via de ontmoeting met de ander (“het gelaat van Gij die mij aanziet” van Levinas), ontdek ik wie ik ben.

"De kleinst mogelijke eenheid bestaat uit twee mensen. De mens verschijnt. Niet aan zichzelf, maar aan anderen."
W. Metzin 'Verantwoording', afscheidscollege, VU, 1982. (proefschrift p. 17)

coachende basishouding

Binnen de Coaching Academy International spreken we van “de professionele coachende basishouding”. Hiermee wordt de attitude aangeduid van waaruit de professionele coach – vanuit onze visie op coachen - een professionele en effectieve ontmoeting met zijn cliënt aangaat. Deze attitude verkrijgt de coach via heel veel oefening, feedback van derden en intensieve zelfreflectie. De waarden en indicatoren van deze attitude kunnen vrij precies worden beschreven. Het is echter geen “jas” die je aantrekt of “rol” die gespeeld kan worden. Deze attitude dient van binnenuit in de coach te ontstaan en te groeien naar een geïntegreerd deel van de unieke persoonlijkheid van de coach. Zolang de coach denkt of werkt in termen van rollen, wordt geen recht gedaan aan de uiterst belangrijke principes van Rogers: authenticiteit en echtheid. Bovendien blijft het coachen dan steken in het domein van het “EGO” zonder dat het verbonden wordt met het “ZELF”.

Ik & de Ander

Dit proces vraagt onder andere dat de coach een steeds verdergaand inzicht ontwikkelt ten aanzien van het thema “Ik & de Ander”. Het professionele coachen is bij uitstek gebaseerd op het principe dat de mens zich ontwikkelt aan de ontmoeting met (en de relatie met) de ander. Daarin speelt van alles. Altijd en bij iedereen. Het overgrote deel van kwesties waarmee een cliënt naar een coach komt is te herleiden tot frictie in deze thematiek (of het nu om vragen uit de werksfeer gaat of om persoonlijke aanleidingen). Het is daarom van groot belang dat de coach op dit gebied niet alleen veel inzicht en ervaring opdoet, maar tevens - en dat kan niet vaak genoeg gezegd worden - zijn eigen handelen, voelen en denken op dit gebied grondig onderzoekt.

het instrument ontwikkelt zijn eigen klank

Tijdens het leerproces (waarin behalve voornoemde zaken natuurlijk nog veel meer de revue passeert) verfijnt de coach zijn eigen instrument. Het eigen instrument gaat helderder klinken, zuiverder. De coach leert er meer en meer op te vertrouwen. Alle oefening en zelfreflectie wordt beloond met een toenemende virtuositeit. En uiteindelijk wordt de muzikant een musicus. Het ambacht wordt tot meesterschap en kan uitgroeien tot kunst.

Deze coach heeft geen tips en trucs uit zijn instrumententas nodig. Hij doet geen kunstje. Hij beoefent een kunst.

Margreet Rierink, Naarden 28 september 2012

PS: Het spreekt vanzelf dat we ons bewust zijn van de maatschappelijke realiteit. Natuurlijk sluiten wij onze ogen niet voor het feit dat onze  “mensen” hun brood moeten kunnen verdienen en dat (nu nog) cliënten en opdrachtgevers makkelijker voor een coach lijken te kunnen kiezen als de archetypische “instrumententas” voor hen zichtbaar is. Daarover in een later stadium meer ...

Saint-Remy-de-Provence, 1 september 2008
Ik zit in de zon, in gestolen tijd in Saint-Remy-de Provence. We moeten vanavond huiswaarts omdat kinderen en werk onze aanwezigheid in Naarden verlangen. Maar hier schijnt de zon en hier is het goed. Ik kruip nog maar eens even achter de laptop want ik verkeer in grote verwarring.

Ik heb de afgelopen dagen een zeer verontrustend boek gelezen: “Het slimme onbewuste – denken met gevoel” van Ap Dijksterhuis. Het zet ons hele werk als professionele coach en onze dierbare concepten op zijn kop. Als ik vanuit dit boek naar ons werk als coach kijk, dan zijn we charlatans, onwetenschappelijke neuzelaars, die ons geld verdienen met het verspreiden en het aansmeren van onwaarheden en illusies en dat alles in een al even verwerpelijk perspectief – namelijk de gedachte dat we mensen kunnen helpen om hun leven zelfgestuurd en volbewust in eigen hand te nemen. Als ik Ap Dijksterhuis mag geloven – en dat doe ik – is dat volstrekt onmogelijk en werken we vanuit een paradigma dat wetenschappelijk is achterhaald, als het al ooit wetenschappelijke steun heeft gevonden.
Wat nu te doen? Ik neem Ap Dijsterhuis serieus en tegelijkertijd leef ik nog altijd in de veronderstelling – mogelijk een door het bewustzijn gecreeerde illusie – dat we goed werk doen, dat verschil maakt en dat een bijdrage levert aan de zelfgestuurde ontwikkeling van een mens, die daardoor dichter bij zijn kern leert leven en daar meer geluk aan ervaart. Wat ooit de kracht van dit vak leek, is nu de zwakte: in coaching lijkt alles zich te realiseren via het appel op het bewustzijn. Bewustzijn heeft als toverwoord zijn magie verloren. Met dank aan Ap.

Onrust alom in mij. Ik heb de indruk dat Ap Dijksterhuis onze opleiding tot professionele coach al na een tweetal uren luid honend de rug zou toekeren, mocht hij al ooit besluiten om uit nieuwsgierigheid eens bij ons te komen kijken. Wat wij doen, zou zomaar volledig in strijd kunnen zijn met de state-of-the-art wetenschappelijke inzichten ten aanzien van het bewustzijn en het onbewuste. Zoals gezegd, leef ik vanuit de gedachte dat ons werk verschil maakt. Dat is eerlijk gezegd echter niet meer dan een indruk. Het is een op eigen ervaring gebaseerde interpretatie. Nooit deden wij echt onderzoek, zelfs niet statistisch of empirisch. We hebben nog nooit resultaten op enigerlei wijze geordend, noch deden onze collega’s dat ooit - een enkele uitzondering daargelaten. Maar dat onderzoek was er vooral op gericht om de opdrachtgevers (lees: het bedrijfsleven) ervan te overtuigen dat ze in coaching zouden moeten investeren omdat het aantoonbaar effectief zou zijn en zou bijdragen aan meer winst, meer rendement. Zo waste de ene hand de andere. (Overigens is het in dit kader des te vreemder dat er intussen hogescholen of zelfs universiteiten zijn die coachen in hun curriculum opnemen als een opleiding met een wetenschappelijk aureool. … Dat zegt volgens mij meer over de zorgwekkende verspreiding van het marktdenken-virus, dat al sinds twee decennia zelfs eerbiedwaardige instituten als het hoger onderwijs besmet, dan over het wetenschappelijk niveau van de professie die zich met coachen bezig houdt - maar dat is een stokpaardje en daarmee dwaal ik af.
)

De directie van de Coaching Academy international is zelf overigens voldoende degelijk academisch geschoold om de alarmbel te luiden nu we weten wat we weten, namelijk hoe het zit met het bewuste versus het onbewuste, omdat we met bewondering, nieuwsgierigheid en groeiend onbehagen Dijksterhuis hebben gelezen. Ik kan met geen mogelijkheid terug naar de onwetendheid van enkele dagen geleden.
Naarden, 1 september 2010
We hebben het er niet bij laten zitten. We zijn vele artikelen, gesprekken met wetenschappers, Jungianen en Freudianen (met bijzondere dank aan prof. dr. Hendrik-Jan Houthoff - patholoog anatoom, Jungiaan en bij ons in opleiding tot professionele coach) verder. De onrust is afgenomen en het ontzag voor de kracht van het onbewuste omgekeerd evenredig toegenomen. Ik kan weer rustig slapen. Hoe dat zo? Kom naar de themadag "de Macht van het Onbewuste" - dan praten we je bij ....

Coachen is een bezigheid die men wereldwijd op het niveau van een eerbiedwaardige professie tracht te tillen. Wat wil dat eigenlijk zeggen: 'professie'? Waar verwijst men naar als men spreekt over 'professioneel coachen'? Wanneer is iemand een professionele coach?

Is een professional een 'beroeps'?

Betekent dat dat er voor de diensten van de coach betaald wordt? Iemand die zijn inkomen (deels) vergaart met coachen, is hij een professionele coach? Oftewel: is professioneel min of meer hetzelfde als beroepsmatig? Dat zou je kunnen denken. Een professionele wielrenner is iemand die met wielrennen zijn brood verdient. In het voetbal heb je de profs. Dat zijn de spelers die in het 'betaalde voetbal' spelen. De grootste beroepsorganisatie in Nederland is de NOBCO. De Nederlandse Orde van BeroepsCOaches. Over die naam is natuurlijk nagedacht. Een beroepscoach zal wel een professionele coach zijn - zoiets. Maar er zijn (nog altijd) beroepscoaches die hun vak niet uitoefenen op een manier die onbetwistbaar professioneel genoemd mag worden ... 

En er zijn omgekeerd ook coaches - bijvoorbeeld leidinggevenden, die zichzelf degelijk hebben laten scholen in het coachen, en die het coachen hebben geïntegreerd in hun stijl van leiding geven - die het coachen op een professioneel niveau beheersen en toepassen maar strikt genomen geen beroepscoach zijn.

De relatie tussen professioneel en 'geld verdienen' brengt ons dus niet zo heel veel verder. Professioneel coachen is dus wat mij betreft niet hetzelfde als beroepscoachen of 'betaald coachen'.

Werk-gerelateerd?

Professioneel coachen is ook wel geïnterpreteerd als 'werkgerelateerd' coachen. Het is professioneel als het wordt toegepast in een professionele omgeving. Dat is een lastige. Ook hier geldt immers dat er volop 'werkgerelateerd' gecoacht wordt en dat dat als 'professioneel' aan de man wordt gebracht (vaak uitgevoerd door ex-executives in de nadagen van hun loopbaan - wie zou er van hen durven zeggen dat het geen professionals zijn?) maar dat het strikt genomen geen 'professionele coaching' is. Waarom niet? Omdat het bij nader inzien gaat om verkapte advisering, omdat er impliciet gestuurd wordt, omdat de coach het beter weet, omdat ...  ¹⁾

Het zogenaamd werkgerelateerd coachen veronderstelt bovendien een verschil tussen het coachen van werkgerelateerde vraagstukken en het coachen van bijvoorbeeld persoonlijke vraagstukken. De meeste professionele coaches erkennen dat dat verschil niet eigenlijk is. Natuurlijk, coaches hebben met bepaalde vraagstukken meer affiniteit dan met anderen, maar voor het coachen zélf maakt het type vraagstuk niet uit. Het inhoudelijke aspect van de te coachen vraagstukken is voor de klant zélf natuurlijk hoogst relevant, voor het professioneel coachen echter niet. ²⁾

De professionele coach richt immers een verantwoord proces in (in essentie altijd een leerproces dat gericht is op zo concreet mogelijke (leer en/of prestatie)-doelen). Daarin toont hij zijn professionaliteit. Dat kan hij ongeacht de aard van de coachvraag. Hij draagt bovendien geen kennis over, adviseert niet en draagt geen oplossingen aan. Zijn inhoudelijke bagage (kennis en ervaring m.b.t. de materie) doet niet ter zake en is derhalve ook niet noodzakelijk.

niet sexy ...

Dit laatste is één van de meest essentiële aspecten van het professioneel coachen, dat paradoxaal genoeg bij voorkeur niet van de daken geschreeuwd wordt. Waarom niet? Omdat het commercieel gezien niet zo 'sexy' is. Opdrachtgevers selecteren nog altijd bij voorkeur coaches met specifieke kennis van de branche, of van de inhoud van de problematiek. Dát lijkt hen het gevoel te geven dat ze een professionele dienst inhuren. Opdrachtgevers weten niet beter en de coaches - allemaal vechtend voor hun eigen stukje van de te verdelen koek - maken hen liever niet wijzer. En dus profileren coaches zich door te verwijzen naar hun eigen ervaring en/of kennis op specifieke gebieden of door te zeggen dat ze gespecialiseerd zijn in werkgerelateerd coachen. Op zich waarschijnlijk niets mis mee. Om je brood te kunnen verdienen zul je ook je eigen marketing moeten bedrijven. En het staat een ieder vrij om te werken in omgevingen waar hij persoonlijk affiniteit mee heeft (of waar veel te verdienen valt) maar in de kern hebben al dergelijke inhoudelijke specialisaties niet met het begrip 'professioneel coachen' te maken. 

kwaliteit en verantwoordelijkheid

Professioneel coachen is dus niet synoniem met betaald coachen en evenmin met werkgerelateerd coachen. We duiden er echter wel iets mee aan. En dat 'iets' raakt aan begrippen als kwaliteit en verantwoordelijkheid. Als schot voor de boeg stel ik voor om te werken met de volgende definitie:

Een professionele coach:

1. richt verantwoorde leer- en/of ontwikkelingsprocessen in, die inhoudelijk volledig gestuurd worden door de gecoachte

2. werkt op basis van gelijkwaardigheid tussen coach en gecoachte

3. heeft bewustzijn op alles wat hij als coach doet (dat is dus iets anders dan mensen die van nature al coachen of die uitsluitend op basis van hun goede gevoel of intuïtie coachen)

4. weet waarom hij het zó doet  en wat dat behalve met zijn professionaliteit ook met hemzelf te maken heeft

5. is in staat om naar klanten en opdrachtgevers zijn werkwijze en de daarbij gehanteerde uitgangspunten te expliciteren.

6. en is onder alle omstandighedenbereid en in staat om daar genuanceerd rekenschap van af te leggen tegenover collega-coaches.

Ik houd deze 'definitie' graag voor een betere. Voelt u zich vooral vrij en uitgedaagd om aan te scherpen, te corrigeren, te schrappen, aan te vullen etc.

En wat betekent dat voor de professie?

Bij gebrek aan beter houdt de Coaching Academy zich - met vele anderen - al ruim tien jaar bezig met de vraag wat de consequenties zijn van de definitie waarmee wordt gewerkt. (Bij de Coaching Academy International werken we met bovenstaande definitie, maar er vigeren in de branche meerdere definities met verschillende inhoud. Dat verklaart ook de grote onderlinge verschillen in de beoefening van het vak).

 1. Hoe ziet een opleiding eruit waarin iemand wordt opgeleid tot professionele coach? Welke competenties moeten worden ontwikkeld, hoeveel praktijkervaring moet er worden opgedaan, etc. etc.

 2. Welke beroepscode hoort hierbij? Op dit gebied zijn de Ethische beroepscode van de Nobco en de beide Codes of Ethics van ICF en van EMCC toonaangevend. Hoewel deze drie beroepscodes onderling (nog) niet volledig congruent zijn bieden ze zowel impliciet als expliciet een vrij precies beeld van de ethische uitgangspunten en de veronderstelde professionele attitude van een professionele coach?

 3. Aan de hand van welke criteria kan zo onafhankelijk mogelijk worden vastgesteld of iemand een professionele coach is? 

Op dit laatste gebied wordt onophoudelijk gewerkt, geverifieerd, ontwikkeld, en aangepast. Dat is  een lastig, subtiel en repetitief proces dat - ondanks de praktische en inhoudelijke voetangels - wat mij betreft door elke professionele coach moet worden toegejuicht en ondersteund.Deze Sisyfusarbeid wordt vooral verricht door de drie belangrijkste certificerende instanties in het vak: Nobco/EMCC, ICF International en de Nederlandse registratiestichting St!r.Alle drie hebben ze een indrukwekkend overzicht van competenties en ervaringseisen geformuleerd plus een bijbehorende toetsingsvorm. Voor alle drie de instanties geldt dat het werk-in-uitvoering betreft. Zolang het vak zich ontwikkelt, geldt hetzelfde voor de criteria. Ze zijn - om zo te zeggen - niet in steen uitgehakt.

cultureel gekleurd

Zorgvuldige bestudering van de voorlopige uitkomsten van al deze inspanningen bieden overigens een verrassend doorkijkje op de culturele verschillen in dit piepjonge vak. Hoe vrolijk er ook boven de criteria van ICF En EMCC een internationale vlag wappert, afkomst verloochent zich niet. Nog niet.

so American ...

Zo zijn de criteria van ICF ontegenzeggelijk op Amerikaanse leest geschoeid. Zowel de Amerikaanse claimcultuur als de wezenlijk andere identiteit van de Amerikaanse psychotherapie hebben hun sporen nagelaten in de door ICF geformuleerde competenties van de professionele coach. Dat valt te begrijpen en te respecteren maar het roept natuurlijk de vraag op hoe relevant (en professioneel) het is om die competenties rigide toe te passen op de in Nederland opererende professionele coach.

typically British ...

Op vergelijkbare wijze lijkt het door EMCC ontwikkelde competentie-overzicht sterk beïnvloed door 'sir John'. In de competenties lijkt het meer te gaan over 'prestatie', 'succes' of 'behaalde doelen' als focus van coaching en veel minder vaak over leren en ontwikkelen. Wat heeft dat te maken (EMCC ontstond in de UK) met de Britse afkomst van sir John Withmore, de godfather van het prestatiecoachen (performance coaching)?  Op het eerste gezicht lijkt hij meer zijn stempel te hebben gedrukt op de Anglosaksische coachtraditie dan die andere godfather van het coachen Tim Gallwey die coachen liet plaatsvinden binnen zijn leerdriehoek van presteren, plezier hebben en leren.

De Nederlandse coach die zichzelf profileert als 'ontwikkelingsgericht' zal mogelijk een grotere tour de force moeten uithalen om als professionele coach zijn accreditatie te krijgen dan zijn collega die zich zegt toe te leggen op 'scoren'. Terwijl ze waarschijnlijk min of meer hetzelfde doen ...  maar dat zouden we niet verder vertellen wat dan wordt het ogenschijnlijk minder 'meetbaar' en dat willen opdrachtgevers niet.

gewenste ontwikkeling - ontwikkeling gewenst

Maar hoe het ook zij, al deze ontwikkelingen richting universele criteria zijn zeer gewenst in relatie tot het begrip 'professioneel'.

De professie is - zoals het een zichzelf respecterend vak betaamt - volop in ontwikkeling. Misschien dat ik dat criterium bij deze toevoeg  aan de definitie van de professionele coach.

 Een professionele coach:

7. is voortdurend in ontwikkeling. Zijn professionaliteit eindigt waar hij zelf stopt met leren.

Dus professionele coach! Verklaar u nader! Met welke definitie van uw vak werkt u en hoe garandeert u uw klanten een professionele dienst? Ik hoor graag van u.

1) In het kader van de noodzakelijke begripsafbakening zou het zuiverder zijn om deze diensten als MENTORING aan te duiden. Bij mentoring wordt i.t.t. bij coachen nu juist het ervarings- en kennissurplus van de mentor wél ingezet ten dienste van de ontwikkeling van de klant.Het staat de mentor bovendien vrij om zijn klant van een advies te voorzien. "Wat jij zou moeten doen is ... ." Voor een coach is dat uit den boze.

2) Er zijn professionals die hier een andere mening zijn toe gedaan. Zij maken onderscheid tussen werkgerelateerde vraagstukken die het domein van de coach zouden zijn en meer persoonlijk getinte vraagstukken die tot het werkterrein van de COUNSELING zouden moeten worden gerekend. Het moge duidelijk zijn dat ik dat onderscheid niet zinvol acht. Ten eerste omdat zelfs een in beginsel werkgerelateerde vraag altijd uitkomt bij een persoonlijke ontwikkelingsvraag. Het gaat er altijd om dat de klant iets wil bij- of afleren of wil ontwikkelen. Dat raakt ALTIJD aan zijn eigen ontwikkeling tenzij het aangeleerde vergelijkbaar is met de aap die een kunstje leert doen en daar wil inmiddels geen enkele coach meer mee geassocieerd worden.

Ten tweede omdat het voor het begeleidingsproces geen wezenlijk verschil maakt en dus ook geen andere competenties en/of kennis vereist. Beiden  - zowel counsellor als coach - begeven zich bovendien niet op het terrein van ziekte maar beperken zich tot het domein van de  'gezonde' ontwikkeling. Coach en counsellor  behoren - mits zij zich onthouden van advisering en sturing - tot dezelfde beroepsgroep. Zij DOEN hetzelfde. Voor de rest van de wereld zou het inzichtelijker zijn als ze het ook hetzelfde zouden noemen.

Helpen? Liever niet!

'Helpen' en coachen gaan niet samen

Wanneer zich diep in de aardkorst krachten doen gelden waar de mens geen antwoord op heeft, kan dat in menselijk perspectief desastreuze gevolgen hebben, zoals onlangs in Haïti en nog recenter in Chili. Moeder Aarde roert zich in haar onrustige slaap en talloze mensenlevens vinden een gruwelijk einde, evenals alles waar mensen jaren- en jarenlang aan en voor gewerkt hebben. Wat is daarvan het effect op al die anderen, die dat overleven?

In een eerste impuls gaan omstanders graven, zoeken. Steen voor steen verplaatsen ze, om zo al het leven dat onder het puin verborgen ligt een kans te geven.  Ik kan me er persoonlijk geen voorstelling van maken, maar in mijn verbeelding wakkert de schok van de verwoesting in de overlevenden hun overlevingskracht aan. Een soort woedende ontkenning: 'Dit kan niet waar zijn'. Het leven start onmiddellijk om te zien waar het verloren terrein op de dood terug veroverd kan worden. Impulsief en intuïtief. Letterlijk: over-leven. Redden wie en wat er te redden valt. Vanuit de levensdrift. Niets menselijkers dan dat.

Maar dan komt de 'hulp-verlening' op gang met de VS als vlaggedrager. De resultaten daarvan zijn door Bertolaso krachtig gekenmerkt door de woorden 'zielige mislukking' want ... 'helaas is de drang om een ‘bella figura’ voor de tv-camera’s te zijn groter dan de focus op wat er onder de puinhopen ligt'. Tegelijkertijd wordt overal ter wereld geld ingezameld. BN-ers nemen plaats in telefoonpanels, Hollywood-sterren doneren grote bedragen. Tabloids haasten zich om van al deze goedgeefsheid te getuigen.

In het NRC verschijnt echter een ontnuchterend relaas over de relatie tussen 'imago' en het 'geven aan goede doelen'. Donaties aan goede doelen zijn voor publieke figuren en voor bedrijven een goedkope maar zeer effectieve manier om aan hun imago bij te dragen. Adverteren is duurder. Altruïsme bestaat niet.

Gisterochtend  verscheen er een belangrijk bericht op www.nu.nl. Onderzoek toont aan dat de 'groene' consument (degene die actief  bijdraagt aan het redden van de aarde) zich in relatie tot de mede-mens significant vaker rottiger gedraagt dan de niet-groene wereldburger. De onderzoekers waren uitgegaan van de hypothese dat de hoge ethische standaarden t.a.v. het milieu zouden samengaan met grotere sociale verantwoordelijkheid en beter ethisch gedrag. Het tegendeel bleek waar ... Ze ontdekten namelijk dat de mensen die zichzelf zien als helpers van de aarde, ervan uitgaan dat zij hiervoor in andere opzichten gecompenseerd (beloond) zouden worden. Daarmee voelen ze zich vrij en gerechtvaardigd om zich in andere opzichten egoïstisch en on-ethisch te gedragen. (Ze bleken veel vaker oneerlijk te zijn, te liegen, zich te verrijken etc. )

Sociaal psycholoog Dieter Frey bevestigt dat de uitkomsten van dit onderzoek passen in een patroon van menselijk gedrag. Kijk! Dat is wat wij coaches graag willen horen. Menselijk gedrag is immers het domein van de coach. "Op het moment dat goed gedrag in de publieke arena aangetoond is, neigen mensen ernaar op een ander vlak compensatie toe te staan," aldus de expert. Altruïsme bestaat niet.

En dat brengt me precies op het punt waar het voor coaches (en andere 'hulpverleners') over moet gaan. Wat maakt nu precies dat jij, als coach, doet wat je doet?

Op de eerste dag van onze basisleergang zegt nog bijna de helft van de aspirant-coaches dat ze het vak willen leren om anderen te kunnen "helpen". Natuurlijk spreken we hen op dat moment niet tegen. Maar ...

Helpen is in essentie een passief-agressieve activiteit. De leugen bestaat eruit dat helpen op het eerste gezicht lijkt op iets dat op de ander gericht is. Maar in veruit de meeste gevallen help je de ander om te voorzien in een behoefte van jezelf. Namelijk de behoefte om een goed gevoel te hebben over jezelf, of zelfs de behoefte dat de geholpen ander jou dankbaarheid betuigt of loyaliteit, liefde zelfs, of iets anders dat bijdraagt aan de positiviteit van jouw zelfbeeld.

Behalve dát, doe je als je helpt nog iets anders. Je maakt de ander afhankelijk van jou of van de geboden hulp. Daarmee ontneem je die ander tenminste een deel van zijn autonomie.

Helpen lijkt dus een daad van op de ander gerichte onbaatzuchtigheid maar in feite voorzie je in een behoefte van jezelf door de ander iets af te nemen. ¹⁾ Helpen is een daad waarin ongelijkwaardigheid wordt gedemonstreerd.

Zolang bij de hulpverlener, de therapeut of de coach ook nog maar iets speelt dat relateert aan de wens om te helpen, is het leveren van een professionele dienst uitgesloten. Simpelweg vanwege het feit dat de dienst, die wordt geleverd, niet meer uitsluitend en alleen gericht is op de vraag en de ontwikkeling van de cliënt. Onderliggend speelt ook - al is het maar flauwtjes - de behoefte van de dienstverlenende professional. En deze behoefte is een ongewenste tegenspeler in het proces van de cliënt.²⁾

Vroeg of laat dient elke professionele coach zich af te vragen wat hem werkelijk drijft als hij de impuls om de ander te willen helpen in zich op voelt komen. Ga er maar rustig van uit dat je in de uithoeken van je ziel op eigenbelang stuit. Is dat leuk om onder ogen te zien? Absoluut niet. Is het noodzakelijk? Beslist. Pas als de coach in alle eerlijkheid naar zichzelf leert kijken, is hij in staat om met zijn klant hetzelfde te bereiken. Is dat helpen? Nee, dat is het leveren van een professionele dienst. Altruïsme bestaat niet.

1) Ik ben me ervan bewust dat ik het hier mogelijk ietwat cru onder woorden heb gebracht.  Er bestaan natuurlijk vormen van hulp waarbij de helper anoniem blijft voor de geholpene. In die gevallen speelt de 'dankbaarheidsdynamiek' van de geholpene jegens de helper niet, maar zelfs dan kun je je afvragen wat de ware - hoogst waarschijnlijk onbewuste - motieven van de helper zijn. Maatschappelijk aanzien als weldoener? Goed zelfgevoel? Aflaat van zonden? Wisselgeld in het aangezicht van het laatste oordeel?

 2) Het meest treffend hoorde ik dit onder woorden gebracht worden door mevrouw Emilie Fraterman, docent tijdens de cursus Nabijblijven voor ervaren hulpverleners. Zij leidt professionals in de menskunde op tot professionals in de rouwbegeleiding. Zij verwoordde het als volgt: Als je iemand ontmoet die geconfronteerd is met een groot, en op dat moment, ondraaglijk verlies, wat gebeurt er dan met jou?  Wat gaat er door je heen? Word je je bewust van gevoelens van onmacht? Kun je het wel aanzien? Krijg je de aanvechting om in te grijpen, iets te doen? Vraag je de ander wat je kunt doen? Ga je glaasjes water halen, zakdoeken pakken, theezetten?  Hoe groot is je verlangen om het verdriet te verzachten, het huilen en de pijn te doen stoppen? Wat hoor je jezelf allemaal zeggen? Kortom hoe ongemakkelijk voel je je eigenlijk? Hoeveel verdriet voel je trouwens bij jezelf opkomen en wiens verdriet is dat dan eigenlijk? Welbeschouwd veroorzaakt het leed van de ander ook altijd leed bij jou zelf, al is het om iets anders, in een andere vorm, en met een andere kleur en intensiteit.

Een professionele hulpverlener die te maken krijgt met rouw kan allerlei kennis opdoen over rouwprocessen, over begeleidingsvormen, interventies etc. etc.  Maar de grootste klus bestaat eruit dat hij leert om de eigen lege handen te verdragen. "Ik ben er, ik kan niets voor je doen, en daar lijd ik aan. Ik sta in al mijn naaktheid en met lege handen tegenover je. Maar ik ben er en zo lang jij dat wilt ga ik niet weg. Ik ben jou nabij."

Opleiders in de rouwbegeleiding staan overigens (net als opleiders van coaches) voor de lastige taak om scherp te krijgen wat de kandidaat rouwbegeleiders eigenlijk beweegt om de opleiding te volgen.  Wie van hen heeft de wens om anderen in rouwprocessen bij te staan omdat er onderliggend en onbewust een behoefte speelt om het eigen verdriet of de eigen pijn te kunnen helen? Het is een open deur dat deze mensen niet kwalificeren voor het ambacht van de rouwbegeleider, maar het is verontrustend om vast te stellen hoe vaak dat eigenlijk (nog) wél speelt ...

Wim de Bie - nationale mental coach -
schudt de lakens op
Sinds deze week kan heel Nederland (de man heeft meteen 16,5 miljoen klanten)  met alle sores terecht bij niemand minder dan Wim de Bie. Gratis en voor niets. Wim de Bie is door de Federatie Coaches van Nederland (FCN) - een fictieve beroepsorganisaties van bonafide (neem alsjeblieft nota van deze kwalificatie!) coaches - benoemd tot Nationale Mental Coach.
lik je wondenHij belooft commentaar te geven op recente gebeurtenissen en daarnaast aan hem digitaal toegezonden 'problemen' te behandelen. Wij kunnen niet wachten. Eén van 's lands belangrijkste satire-meesters is back on track. En zijn rentree is weergaloos. 

Voor een ieder die affiniteit heeft met coaching, people's management, tijdgeest, spiritualiteit of iets anders aanpalends uit de 'softe' sector, is de website van de Nationale Mental Coach verplichte kost! Hij legt - als een 'echte' coach - feilloos meerdere vingers op meerdere zere plekken.
Mocht je momenteel werkzaam zijn als coach, counsellor, mediator, loopbaanbegeleider of consultant (of in een andere nieuwetijds professie, die tien jaar geleden nog niet bestond) lees en kijk dan zonder mankeren op de website van onze nationale mental coach (www.wimdebie.nl) en lik je wonden.
welcome backOnze nationale mental coach 'adviseert' vanuit zijn 'brede levenservaring', betitelt 'bevlogen statements over intenties' als luchtkasteeltjes, doet niet aan 'missies' met een 'passie', is wars van 'omdetuinleiderij', en voelt er weinig voor om het volk 'een spiegel voor te houden'. What a relief!
Alleen het laatste vinden we overigens lastig om te geloven - als dat het niet is, wat doet hij dan wel? - maar over de hele linie schreeuwen we het uit: welcome back meneer de Bie!
We hebben u gemist. Heerlijk dat u er (tenminste drie keer per week maar liefst) weer bent om landelijk de lakens op te schudden.  
terug bij af ...Wij zelf hebben nu echter wel een probleem (maar dat schaadt het landsbelang niet). Wij verdienen ons geld met wat we - tot op de dag van vandaag - 'coachen' hebben genoemd. Sterker nog, we hadden ook nog de pretentie dat we daarin de toon konden zetten. Dat gaat nu natuurlijk niet langer.
Wim de Bie heeft samen met zijn instant vakorganisatie - Federatie Coaches van Nederland - het vak coachen zijn uiteindelijke definitie gegeven. Dat krijg je ervan als je daar als professionele coaches veel te lang mee talmt, of de zaken teveel in het midden laat om kool en geit (lekker Hollands) te sparen.

Wij gaan na vandaag maar eens op zoek naar een andere naam voor dat wat we doen en waar klanten - meestal - met plezier voor betalen. Maar 'coachen' kunnen we het niet langer noemen. Want coachen - dát doet Wim de Bie. En dat doet hij héél anders maar vooral véle, véle malen beter dan wij. Da's oncomforrtabel misschien, maar wij lazen en beluisterden vanavond zijn website van a tot z.  Vanavond kunnen we sinds maanden weer eens rustig slapen. Nederland is in goede handen. Wij ook.

Loek Oudeman & Margreet Rierink
bonafide coaches (nog geen lid van de FCN)